Rouwen Om Je Oude Zelf

Soms lijkt het alsof je zomaar ineens wordt geconfronteerd met dat je niet meer bent wie je was. Je kijkt in de spiegel en herkent jezelf nog wel, maar niet helemaal meer. Wat vroeger vanzelf ging, kost nu moeite. Wat je ooit belangrijk vond, voelt leeg of onnodig. Dat voelt soms alsof niets meer klopt. Als moeheid, of verdriet. Dat heeft een naam: rouwen om je oude zelf. En het komt dan ineens heel dichtbij, zonder aankondiging.

Dit is een vorm van rouw, die vaak niet erkend wordt én ook vaak voelt als verwarring. Er is geen eindstreep, geen plotselinge gebeurtenis. En toch voelt het ineens diep vanbinnen alsof je iemand bent kwijtgeraakt. Het gaat dan echter vaak om aspecten van jou, die niet meer duidelijk voelbaar zijn voor je. Spontaniteit misschien. Je energie. Je rol als partner, moeder of mantelzorger. Je lichaam zoals het ooit aanvoelde. Of de vrouw die altijd sterk was en doorging, en die je nu vanbinnen niet meer kunt bereiken.

Rouwen om je oude zelf is verdriet hebben om een versie van jezelf die je niet meer kunt zien of voelen en die niet meer terugkomt. Dat kan bijvoorbeeld ontstaan na een scheiding, een verlies, een burn-out, een zorgintensieve periode, ziekte, de overgang of simpelweg door een innerlijk proces van verandering. Je bent niet meer wie je was. En dat wat het moeilijk maakt is dat je vaak nog niet voelt wie je geworden bent of aan het worden bent.

Juist die tussenfase kan zwaar zijn. Veel vrouwen kennen de neiging om zichzelf toe te spreken met zinnen als: stel je niet aan, anderen hebben het erger, ik moet door. Maar rouw laat zich niet wegredeneren. Als je iets wezenlijks bent kwijtgeraakt, vraagt dat om erkenning. Ook als het delen zijn van jou die - wellicht logischerwijs - niet meer passen bij de levensfase die je ingaat.

Het oude zelf was vaak niet alleen een identiteit, maar ook een vorm van houvast. Misschien wist je precies wat jouw plek was in het gezin of op je werk. Misschien gaf zorgen voor anderen je betekenis. Misschien voelde je je veilig in controle, in presteren, in altijd beschikbaar zijn. Als dat wegvalt, voelt het niet alleen als verlies, maar ook als ontheemding. Alsof je geen vaste grond meer hebt onder je voeten. Alsof je je 'thuis' kwijtrraakt.

We zijn vaak gewend om rouw te koppelen aan overlijden. Daardoor blijft verlies van identiteit vaak onder de radar. Je omgeving ziet misschien vooral dat je verder bent gekomen, dat de scheiding achter de rug is, dat de behandeling voorbij is, dat de kinderen groter zijn of dat je eindelijk wat rust hebt of je weer 'door' kan. Maar bij jou vanbinnen kan juist dán het besef indalen van wat het je heeft gekost.

Bij vrouwen van 45+ speelt daar vaak nog iets extra's mee. In deze levensfase verschuift er veel tegelijk. Het lichaam verandert. Relaties veranderen. Rollen verschuiven. Kinderen worden zelfstandiger of gaan uit huis. Ouders worden ouder of vallen weg. Werk dat jarenlang paste, kan ineens wringen. De overgang brengt daarbij niet alleen fysieke klachten, maar raakt voor veel vrouwen ook aan identiteit, vrouw-zijn en levensritme.

Dan is het niet vreemd dat je verdriet voelt om de vrouw die je was. Niet omdat die vrouw een betere versie van jezelf was, maar omdat deze versie altijd meer vertrouwd voelde voor je.

Deze rouw laat zich niet altijd zien als huilen of somber zijn. Soms uit het zich stiller. In prikkelbaarheid, onrust of onverklaarbare angstgevoelens, een gevoel van verloren zijn, je niet meer thuisvoelen. Je terugtrekken uit een sociaal leven, terwijl je tegelijkertijd verlangt naar meer echte verbinding.

Je kunt ook merken dat je blijft vergelijken. Met hoe je vroeger was. Met hoe snel je ooit dacht, werkte of herstelde. Met hoe je lichaam ooit reageerde. Met de versie van jezelf die altijd alles aankon. Hoe je kon verlangen naar seks. Hoe je altijd het middelpunt kon zijn van feestjes. Dat vergelijken is menselijk, maar het kan pijnlijk zijn. In die zin dat als jij daaruit steeds opnieuw de conclusie trekt dat je tekortschiet.

Soms is er nog een verergerende factor, en dat is een gevoel van schaamte. Omdat je vindt dat je dankbaar zou moeten zijn. Omdat je niet begrijpt waarom je verdrietig bent terwijl er geen duidelijke aanleiding lijkt. Of omdat je omgeving jouw verandering liever ziet als iets positiefs, terwijl jij nog midden in het verlies zit en je begrip wilt van je omgeving.

Een belangrijke misvatting is dat rouw om je oude zelf betekent dat je niet goed bezig bent. Alsof verdriet over wat was, automatisch betekent dat je weerstand hebt tegen groei of verandering. Maar zo werkt het juist niet.

Werkelijke verandering vraagt bijna altijd en afscheid van iets. Je laat een oude rol los, een oud ritme, een oude overtuiging, een oude overlevingsstrategie. Zelfs als die oude versie niet meer bij je past, mag je daar verdriet om hebben. Je hoeft niet te kiezen tussen dankbaar zijn voor wat zich aandient en rouwen om wat verdwijnt. Die twee kunnen naast elkaar bestaan.

Dat laatste is vaak het lastigste stuk. Je kunt tegelijk voelen: ik wil niet terug, en toch mis ik wie ik was. Die dubbelheid hoeft niet opgelost te worden. Ze wil vooral gedragen en gezien worden door jou. Er mag ruimte voor komen.

Benoem wat je kwijt bent. Niet in algemene termen, maar concreet. Mis je je energie? Je onbevangenheid? Je libido? Je gevoel van richting? Je vertrouwen in je lichaam? De vrouw die nooit twijfelde? Hoe concreter je wordt, hoe minder diffuus het verdriet voelt.
Benoem de klachten die je nu voelt, emotioneel of fysiek. Kijk of je deze klachten met mildheid kunt benaderen, zodat er ruimte voor ontstaat en begrip.
Stel jezelf niet de vraag 'waarom', maar 'wat heb ik (of de klachten) nu nodig?"
Neem voldoende rust om écht te kunnen zijn met de zaken die je als minder aangenaam ervaart. Ze worden er zachter door.