Gids voor Vrouwelijke Levensfases

Vrouwelijke levensfases worden nog te vaak versmald tot losse labels. Puberteit, moederschap, overgang, ouder worden. In werkelijkheid verlopen die fasen veel minder netjes. Ze overlappen, schuiven in elkaar en raken niet alleen je hormonen, maar ook je identiteit, relaties, energie en gevoel van richting. Daarom helpt het niet altijd om alleen naar symptomen te kijken. Vermoeidheid kan samenhangen met hormonale verandering, maar ook met jarenlang over je grenzen gaan door een overlevingsstrategie die je al op zeer jonge leeftijd ontwikkelde bijvoorbeeld. Prikkelbaarheid kan voortkomen uit stress, verdriet, verlies van ruimte voor jezelf of uit de overgang. Het is zelden maar één ding. En juist daar ontstaat vaak opluchting: wanneer je stopt met zoeken naar één snelle verklaring en begint te zien hoe lichaam en leven met elkaar verbonden zijn.

In je vroege jeugd leer je 'hoe je te gedragen' in eerste instantie van je ouders, het nest waar je opgroeide. Hopelijk was dat een veilig nest, waarin je richtlijnen kreeg. Soms echter is dat nest niet zo veilig (zoals dat in mijn eigen jeugd bijvoorbeeld was). En dan ga je vaak jezelf aanpassen waardoor een groot deel van je zelf misschien niet tot bloei komt, er eenvoudigweg niet mag zijn. Dat gaat op een later moment schuren

In eerdere volwassen levensfasen ligt de nadruk vaak op opbouwen. Een relatie, gezin, werk, een thuis, een rol in de wereld. Aan de buitenkant kan dat voelen als een periode van groei en vervulling. Tegelijk vraagt deze fase vaak veel aanpassing. Je leert rekening houden met anderen, verwachtingen waarmaken en meerdere rollen tegelijk dragen. Het kan ook zijn dat je een partner kiest, die jouw overlevingstrategie in stand houdt, waardoor je juist niet groeit en de schuring van binnen doorgaat met schade bij je aanrichten.

Voor veel vrouwen sluipt in deze jaren een patroon naar binnen waarin eigen behoeften steeds verder naar achteren verschuiven. Niet uit onwil, maar omdat er altijd iets urgenter lijkt. Kinderen, ouders, werk, partner, agenda, financiën. Je redt het, tot het je opbreekt. Dat moment komt niet voor iedereen op dezelfde leeftijd. Soms is het rond je veertigste, soms eerder, soms pas wanneer er meer rust komt en je ineens voelt hoe leeg je bent geraakt.

Misschien herken je dat je sneller geïrriteerd bent, minder herstel ervaart, moeite hebt met slapen, bepaalde pijnen hebt die juist in stressvolle situaties opspelen. Of misschien heb je het gevoel dat je jezelf niet meer goed begrijpt. Misschien voel je minder enthousiasme, meer twijfel, of een sterk verlangen naar rust zonder precies te weten waarom.

Dat zijn vaak waardevolle signalen, die je niet zou moeten wegredeneren. Het zijn signalen die je uitnodigen om rust te nemen, om de weg naar binnen te maken en jezelf af te vragen: "wat doet dit met mij?", of: "Waar ben ik moe van geworden?", of: "Wáár in mijn lijf voel ik dit?", of: "Herken ik dit gevoel van eerdere momenten, is het iets terugkerends?".

In het leven van de vrouw wordt de overgang vaak als iets ongewenst afgedaan. Ik wil mij ervoor inzetten dat de overgang wordt gezien als meer dan hormonaal ongemak. Natuurlijk zijn er allerhande hormonale ongemakken, waar je vrij weinig aan kunt doen, behalve een manier vinden om ermee om te gaan.

Als ik echter kijk naar de lichaamsgerichte manier van coachen die ik belangrijk vind in mijn eigen werk en dit combineer met mijn eigen overgang, dan merk ik dat júist op de fysieke plekken die overeenstemmen met mijn eigen ontwikkelpunten, ik nú fysieke overgangsklachten ervaar bijvoorbeeld.

Nog belangrijker vind ik de emotionele hormonale ongemakken. De hormonen zijn daar een soort van katalysator en mogen ook zo worden gewaardeerd en gezien. De snelle irritatie is er niet zómaar. Het is misschien wel een highway naar inzichten. MITS je ernaar WILT kijken natuurlijk! Irritatie of boosheid zegt altijd iets over grenzen.

De overgang geeft je door de opvliegers, de emotionele rollercoaster een kans om te kijken naar wáár het wringt. Als je, net als ik de overgangsfase wilt zien als een periode van chaos, om te transformeren naar een wijzere en gebalanceerdere versie van jezelf, dan kún je niet om de versnelde signalen van de overgang heen.

Om rustig en wijs 'oud te worden' (en dit zeg ik met een glimlach, want ik weet dat sommige vrouwen er veel moeite mee hebben om ouder te worden en het vaak negatief wordt bestempeld) is het nodig dat alle emotionele rommel wordt opgeruimd. De rugzak wordt leeggeschud en wordt aangekeken. Als je je tot nochtoe niet uitgenodigd hebt gevoeld om de schuring of pijnpunten aan te kijken, dan gaat dit in de overgang geheid gebeuren.

De overgang is er dus om je te helpen. Hoe zou het zijn als je op díe manier naar de overgang zou kunnen kijken? En wat als je er al uit bent? Wat zijn je lessen dan? Heb je ze gevoeld, gezien, aangekeken? Of mag dat nog gebeuren?

Niet elke levensfase wordt gemarkeerd door leeftijd. Soms is het een gebeurtenis die een grens trekt tussen hoe het was en hoe het nu is. Een scheiding. Een sterfgeval. Een burn-out. Een verhuizing. Kinderen die uit huis gaan. Ontdekken dat je relatie of werk niet meer klopt. Zulke overgangen laten zich niet plannen, maar ze veranderen je wel.

Wat vaak onderschat wordt, is dat ook ogenschijnlijk positieve veranderingen verlies kunnen oproepen. Een nieuwe vrijheid kan gepaard gaan met leegte. Minder zorgtaken kunnen eerst voelen als richtingloosheid. Een lang gekoesterde wens die eindelijk werkelijkheid wordt, kan onverwacht spanning geven. Je laat immers altijd ook iets achter.

Rouw hoort daarom niet alleen bij overlijden. Rouw kan ook gaan over een versie van jezelf die niet meer past, een toekomstbeeld dat verandert of een lichaam dat niet meer aanvoelt zoals vroeger. Als je dat erkent, ontstaat er zachtheid. Dan hoef je je verdriet, verwarring of vermoeidheid niet meteen te corrigeren.

In onrustige levensfases zoeken velen naar 'controle'. Als het voelt alsof er chaos is, dan wil je liefst zo snel mogelijk weer alle touwtjes in handen. Toch zit je herstel of je welbevinden juist niet in nog meer grip, maar juist in nieuwsgierig meebewegen. Jezelf vaker te bevragen. Lief te zijn voor jezelf in die enorme kolk van onrust die er van zomaar vanuit het niets lijkt te bestaan.

Dat begint meestal heel klein. Door te stoppen als je voelt dat iets echt te veel is. Door eerlijker tegen jezelf (en misschien ook tegen anderen) te zijn over wat je energie kost. Door te stoppen met proberen met je hoofd alles te willen verklaren (malen). Door ruimte te creëren voor stilte of beweging (zonder dat daar dan gelijk een straf op staat als het niet lukt; kijk naar wat er wél lukt!).

Ook woorden helpen. Niet om alles vast te zetten, maar om jezelf te begrijpen. Soms is één gesprek waarin je merkt dat je niet gek bent, al een keerpunt. Of misschien wil je zomaar woorden aan papier toevertrouwen. Zonder te oordelen. Juist intelligente en sterke vrouwen hebben vaak behoefte aan woorden. Maar dan juist woorden die uitnodigen tot zachter worden, eerlijker en liever voor zichzelf te zijn.

Tot slot is het belangrijk om goed te kijken of iets structureel is of tijdelijk. Een tijdelijke drukke periode heeft altijd zijn weerslag, maar is eindig. Na zo'n stressvolle tijd zou je eigenlijk weer 'gewoon' moeten kunnen functioneren. Is dit níet het geval dan kan er iets structureels onder liggen, waar je wat mee mag en moet.

Het is daarom altijd in alle geval nodig dat je in contact blijft met jezelf. Niet uitlogt. Niet constant in je hoofd zit. Enkel door vaker stil te staan en te luisteren en voelen, blijf je in contact en kun je waarnemen.